ที่นี่ .. สุโขทัย

ancient-1822502_640

สุโขทัย นับว่าเป็นจังหวัดที่เก่าแก่จังหวัดหนึ่งในประเทศไทย เป็นอดีตราชธานีที่รุ่งเรืองในช่วงหนึ่ง และเป็นจุดเริ่มต้นของศิลปะ วัฒนธรรม ประเพณี ที่ปฏิบัติสืบมาจนถึงปัจจุบัน ปัจจุบัน สุโขทัย เป็นจังหวัดหนึ่งทางภาคเหนือตอนล่าง โดยมีสถานที่ท่องเที่ยวน่าสนใจมากมาย ทั้งแหล่งโบราณคดีที่ทิ้งร่องรอยอารยธรรมให้เราได้ศึกษา พิพิธภัณฑ์ ธรรมชาติอันสวยงาม หัตถกรรมท้องถิ่น รวมไปถึงอาหารขึ้นชื่ออย่างก๋วยเตี๋ยวสุโขทัยที่เป็นเอกลักษณ์และไม่เหมือนใคร

 

อาณาจักร สุโขทัย

เมืองสุโขทัย เริ่มต้นก่อตั้งเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ 18 โดยมีข้อสันนิษฐานว่าได้รับอิทธิพลทางศิลปะมาจากทางขอม ละโว้ และต่อมาได้ยกฐานะเป็นราชธานี โดยมีพ่อขุนศรีอินทราทิตย์เป็นผู้สถาปนากรุงสุโขทัยขึ้นราวปี 1792 โดยอาณาจักรสุโขทัยได้เจริญรุ่งเรืองขีดสุดในยุคของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช โดยมีการจารึกเหตุการณ์ของบ้านเมืองต่างๆไว้ในศิลาจารึก ซึ่งนับว่าเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ชิ้นสำคัญในการศึกษาอดีต และในยุคของพ่อขุนรามคำแหงนี้เองได้มีการประดิษฐ์ตัวอักษรไทยขึ้นด้วย

จุดเด่นของเมืองสุโขทัยนั่นก็คือ มีระบบชลประทาน มีการจัดการ การกระจายน้ำเพื่อทำเกษตรกรรม อุปโภค บริโภค และยังช่วยระบายน้ำเอ่อล้นในช่วงน้ำหลากได้อีกด้วย โดยมีการขุดค้นพบท่อระบายน้ำที่ทำมาจากเครื่องสังคโลกอยู่ตามคูเมือง ในยุคพ่อขุนรามคำแหงถือว่าเป็นยุครุ่งเรืองของสุโขทัย มีการทำนุบำรุงศาสตร์อย่างดี มีวัดสร้างขึ้นอย่างมากมาย และในปี 2534 องการยูเนสโกได้ประกาศให้อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยเป็นมรดกโรก นอกจากนี้ยังมีอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย และอุทยานประวัติศาสตร์ประวัติศาสตร์กำแพงเพชร ภายใต้ชื่อว่า “เมืองประวัติศาสตร์สุโขทัยและเมืองบริวาร”

 

ยุคสุโขทัยนับว่าเป็นยุคที่รุ่งเรืองทางด้านพระพุทธศาสนา มีการสร้างวัดวาอารามมากมายทั้งในเขตกำแพงเมืองและนอกกำแพงเมืองเริ่มต้นที่ วัดพระพายหลวง และ วัดศรีชุม ซึ่งตั้งอยู่นอกกำแพงเมืองทางด้านทิศเหนือ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของชุมชนก่อนสถาปนาเป็นอาณาจักรสุโขทัย จุดเด่นของวัดพระพายหลวงคือ เป็นศาสนสถานที่มีองค์ประธานเป็นพระปรางค์ 3 องค์ ตามศิลปะขอมซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากเมืองละโว้ ลพบุรี จากวัดพระพายหลวงมีทางเดินเชื่อมมาถึงวัดศรีชุม เป็นวัดเดียวในสุโขทัยที่มีมณฑปศิลปะพุกาม จุดพิเศษที่เป็นที่น่าสนใจคือมีอุโมงค์เจาะเป็นช่องลึกเข้าไปในผนัง บนเพดานของอุโมงค์มีภาพลายเส้นวาดบอกเรื่องราวพุทธชาติด้วยอักษรสุโขทัย โดยอุโมงค์นี้จะเป็นทางเชื่อมซึ่งสามารถเดินวนรอบมณฑป

sukhothai-historical-park-1925253_640

                ในเขตกำแพงเมืองก็มีวัดมากมายหลายแห่ง วัดที่สำคัญที่สุดคือ วัดมหาธาตุ ซึ่งเปรียบเสมือนพระอารามหลวงประจำราชธานี ตั้งอยู่บริเวณกึ่งกลางเมือง มีพื้นที่กว้างขวางมากที่สุดในบรรดาวัดทั้งหมด มีเจดีย์กว่า 209 องค์  เจดีย์ประธานเป็นทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมแบบสุโขทัยแท้ ภายในบรรจุพระบรมสาริริกธาตุ นอกจากนี้ยังมี วัดศรีสวาย  ซึ่งเป็นศาสนสถานของศาสนาพราหมณ์ และเป็นวัดเดียวที่หันหน้าไปทางทิศใต้

02

นอกจากอาณาจักรสุโขทัยแล้วยังมีราชธานีใกล้เคียงอย่าง ศรีสัชนาลัย ซึ่งเป็นเมืองอุปราช หรือ เมืองลูกหลวงชั้นต้น ตามที่ปรากฏในศิลาจารึก เมืองศรีสัชนาลัย ถือว่าเป็นเมืองที่มีความเจริญควบคู่กันมากับสุโขทัย มีความรุ่งเรืองทางด้านการผลิตเครื่องสังคโลกเนื่องจากเมืองศรีสัชนาลัยนั้นพบ เตาทุเรียง เป็นจำนวนมากกระจัดกระจายตัวไปตามริมฝั่งแม่น้ำยม

คำว่าศรีสัชนาลัยนั้นมีความหมายว่า เมืองอันเป็นที่อยู่ของคนดี เดิมทีศูนย์กลางของเมืองตั้งอยู่ห่างจากกำแพงเมืองประมาณ 1.9 กิโลเมตร เรียกว่า เมืองเชลียง แต่ด้วยลักษณะภูมิประเทศเหมือนกระเพาะหมู และมีแม่น้ำยมล้อมรอบทำให้ไม่สามารถขยายเมืองต่อไปได้ จึงได้ทำการย้ายราชธานีไปตั้ง ณ ชัยภูมิใหม่ และมีการสันนิษฐานว่าเมืองเชลียงนี้เป็นปลายทางของเส้นอารยธรรมขอมแบบบายน เนื่องจากโบราณสถานต่างๆภายในบริเวณนั้นมีลักษณะพื้นฐานของศิลปะขอม เช่นการก่อสร้างโดยอิฐศิลาแลง การสร้างองค์พระปรางค์ และการออกแบบลวดลายต่างๆก่อนที่จะนำมาผสมผสานกับศิลปะสุโขทัยในภายหลัง  ในยุคของพญาลิไท มีความเจริญรุ่งเรืองของพุทธศาสนามาก ทำให้เมืองศรีสัชนาลัยมีวัดและโบราณสถานทางพุทธศาสนาจำนวนมากถึง 283 แห่ง

ผังเมืองของเมืองศรีสัชนาลัยนับว่ามีความเหมือนกับเมืองสุโขทัย มีลักษณะเป็นรูป 4 เหลี่ยม มีกำแพงเมือง 3 ชั้น คือ เป็นคูน้ำสลับกับคันดิน และชั้นในสุดเป็นกำแพงศิลาแลง มีประตูหลักที่ใช้เข้าออกประจำชื่อว่า ประตูรามณรงค์ ภายในอุทยานประวัติศาสตร์มีการจัดการที่ดี มีพื้นที่ให้นักท่องเที่ยวได้ขี่จักรยานและเดินชมความสวยงามของสถาปัตยกรรมในอดีต

วัดในเขตกำแพงเมืองมีความน่าสนใจแตกต่างกันออกไป โดยวัดที่มีความโดดเด่นคือ วัดเจดีย์เจ็ดแถว วัดนางพญา และวัดช้างล้อม เริ่มต้นที่ วัดเจดีย์เจ็ดแถว ที่มาของชื่อวัดเจดีย์เจ็ดแถวเกิดจากการประเมินทางสายตาของชาวบ้านพบว่าแบ่งได้ 7 แถว แต่เมื่อมีการบูรณะจึงพบว่ามีทั้งหมด 9 แถว แต่ก็ไม่ได้มีการเปลี่ยนชื่อวัดแต่อย่างใด วัดเจดีย์เจ็ดแถวถือว่าเป็นวัดที่รวมรูปแบบศิลปะที่ได้รับอิทธิพลจากดินแดนต่างๆ เช่น ล้านนา ลังกา พุกาม  โดยมีเจดีย์ที่เป็นองค์ประธานมีลักษณะเป็นทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ตามแบบศิลปะสุโขทัย

lotusbudwchetthaeo0408

ด้านหลังเจดีย์ประธานมีเจดีย์ทางปราสาทตามรูปแบบของล้านนามีพระพุทธรูปปางนาคปรกที่ยังคงสถาพสมบูรณ์ มีลวดลายปูนปั้นอย่างชัดเจน ยกเว้นส่วนของเศียรพระที่ชำรุดและกรมศิลปากรได้ซ่อมแซมขึ้นมาใหม่ นอกจากนี้ภายในยังประดิษฐานพระพุทธรูปยืนปูนปั้น และมีภาพจิตรกรรมด้วยสีเอกรงค์ ลักษณะคือใช้สีแดงวาดแล้วตัดด้วยเส้นสีดำ แต่ด้วยเป็นสีธรรมชาติทำให้สีเริ่มจางหายไปตามกาลเวลา และวันเจดีย์เจ็ดแถวนี้มีการสันนิฐานว่าเป็นที่ประดิษฐานพระอัฐิของพระราชวงค์สุโขทัยด้วย

ใกล้ๆกำแพงเมืองเป็นที่ตั้งของ วัดนางพญา วัดที่สร้างขึ้นโดย พระนางพสุจะเทวี ธิดาพระเจ้ากรุงจีน ซึ่งเป็นอัครมเหสีของพระร่วง สร้างขึ้นรายพุทธศตวรรษที่ 21 สมัยอุยธยาตอนตั้นที่เริ่มขยายอำนาจเข้ามาในอาณาจักรสุโขทัย สังเกตุได้จากการสร้างเจดีย์ทรงระฆังครอบเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ของสุโขทัย รวมไปถึงการสร้างวิหารแบบยกสูงผนังทึบแบบเจาะช่องแสงอันเป็นเอกลักษณ์ของกรุงศรีอยุธยา นอกจากนี้ยังมีลวดลายปูนปั้นสภาพค่อนข้างสมบูรณ์ให้เห็นเช่น ลายดอกรักร้อยลายแข้งสิงห์ มีลักษณะเป็นลายดอกไม้ที่ร้อยเรียงกันลงมา หรือจะเป็นลายอื่นๆเช่น ลายพรรณพฤกษา ลายเทพพนมประจำยามและลายรูปมนุษย์กึ่งวานร ซึ่งต่อมาลายเหล่านี้ได้กลายเป็นต้นแบบของลายเครื่องเงินเครื่องทองโบราณศรีสัชนาลัย และเนื่องจากวัดนางพญาเป็นวัดที่สตรีเป็นผู้สร้าง ดังนั้นจึงมีความเชื่อว่าหากสตรีใดมาขอพรจะสมหวังทุกประการ

อีกวัดหนึ่งที่โดดเด่นไม่แพ้กัน วัดช้างล้อม เป็นวันที่มีศิลปะงดงามขึ้นชื่อด้วยเอกลักษณ์ปูนปั้นรูปช้างเต็มตัว 39 เชือก สร้างล้อมรอบเจดีย์ทรงระฆังแบบลังกา ช้างที่อยู่ตรงหัวมุม 4 มุมมีขนาดใหญ่กว่าเชือกอื่นๆ เรียกว่า ช้างทรงเครื่อง เนื่องด้วยมีการประดับลายปูนปั้นที่คอ ต้นขา และข้อเท้าอย่างงดงาม นักวิชาการบางคนมีข้อสันนิษฐานว่าวัดช้างล้อมน่าจะเป็นวัดที่ปรากฏในหลักศิลาจารึกหลักที่ 1 ซึ่งระบุว่าพ่อขุนรามคำแหงมีดำริให้ขุดพระธาตุขึ้นมาบูชา แล้วนำมาฝังที่เมืองศรีสัชนาลัยแล้วก่อพระเจดีย์ทับไว้ ส่วนตัวช้างล้อมนั้นคาดว่าเกิดขึ้นในยุคของพญาลิไท

นอกกำแพงเมืองยังมีอีกหลายวัดที่น่าสนใจให้ไปเที่ยวชม เช่น วัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรวิหาร หรือวัดพระบรมธาตุเมืองเชลียง ซึ่งตั้งอยู่บริเวณที่เคยเป็นเมืองเชลียงมาก่อน สถาปัตยกรรมของวัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรวิหารมีการผสมผสานด้วยศิลปะหลากหลายที่ตกทอดตามยุคสมัย เริ่มจากซุ้มประตูทั้งด้านหน้าและด้านหลัง เป็นศิลปะรูปแบบขอมบายน เรียกว่า ซุ้มเฟื่อง ก่อสร้างเป็นหลังคายอด ส่วนองค์เจดีย์ก็เป็นเจดีย์ปรางในสมัยอยุธยา ซึ่งถ้าเดินเข้าไปในองค์เจดีย์จะเห็นร่องรอยการสร้างซ้อนกันอยู่